Nguồn gốc tên gọi các tháng theo tiếng Latin

Nguồn gốc tên gọi các tháng theo tiếng Latin

Tên của Hoàng đế Augustus được dùng cho tháng tám, thế còn các tháng khác thì sao?

Theo lịch Roma thời xưa, một năm chỉ có mười tháng, và bắt đầu là tháng Martius, hay quen thuộc hơn là March. March, được đặt tên theo thần chiến tranh Mars, vì đây là tháng các binh sĩ thường lên đường ra trận sau khi nghỉ qua mùa đông lạnh giá.

Tháng thứ hai là tháng April, được đặt tên theo thần sắc đẹp Aphrodite. Tháng này là tháng mở màn cho mùa xuân, cây cối trăm hoa đua nở, vạn vật tràn đầy sức sống.

Tháng thứ ba là tháng May, được đặt theo tên thần đất Maya, có lẽ bởi đây là thời gian bắt đầu gieo trồng cho vụ mùa mới.

Tháng thứ tư là June, được đặt tên theo thần Juno, vợ thần Jupiter, đại diện cho hôn nhân sinh đẻ. Có lẽ tháng này thời tiết mát mẻ, phù hợp để cưới xin và để …chế tạo ra con cái?

Tháng tiếp theo đã từng được gọi là Quintilis, nghĩa là tháng thứ năm. Sau này được đổi thành Iulius, hay July, theo tên của Julius Ceasar, người được sinh ra trong tháng này.

Tháng thứ sáu, August, đương nhiên là thuộc về Augustus, nhưng tên trước đó là Sextilis, có nghĩa là thứ sáu.

Các tháng tiếp theo chỉ mang nghĩa số thứ tự. Septem – thứ bảy. Octo – thứ tám. Novem – thứ chín. Decem – thứ mười.

Bộ lịch này chỉ có mười tháng theo chu kì quay của mặt trăng, và bao gồm 355 ngày. Nhưng nó lại không hợp với chu kì quay của mặt trời (365.24 ngày) nên người Roma thêm một số ngày nhét vào cuối năm cho đủ vòng quay. Đôi khi còn phải thêm vào cả một tháng, kiểu như ngày nhuận, tháng nhuận vậy.

Julius Ceasar sau chuyến chu du ở Ai Cập với người đẹp Cleopatra đã thấy được lợi ích của lịch mặt trời ở đây, nên khi trở về Roma, ông quyết định thêm hai tháng nữa vào bộ lịch, chỉnh lại số ngày mỗi tháng, nâng tổng số ngày lên 365 ngày. Lịch này gọi là lịch Julian calendar, khá giống với phiên bản ngày nay mình dùng.

Hai tháng được cộng thêm là January, được đặt tên theo thần Janus, vị thần hai mặt chuyên gác cổng, đại diện cho ngưỡng cửa năm cũ và năm mới, phù hợp để đặt tên cho đầu tiên của năm. Tháng tiếp theo là February, được đặt theo lễ hội Februa.

Lịch Julian chạy khá ổn cho đến khoảng hơn 1 trăm năm thì bắt đầu bị lệch 1 ngày so với độ quay chuẩn của Trái đất. Đến thế kỉ 15, tức là hơn 1 ngàn rưởi năm sau, sai số đã lên đến 10 ngày. Sai lệch với người thường thì không sao, nhưng với những lãnh đạo tôn giáo thì điều này không thể chấp nhận được.Giáo hoàng Gregory khi đó đã quyết định đại tu bộ lịch một lần nữa, tính lại số năm nhuận (4 năm 1 lần, trừ những năm chia hết cho 100, nhưng lại gồm những năm chia hết cho 400).

Đồng thời ông đẩy lịch lên thêm 10 ngày, tức là sau ngày 4/10 năm đó lịch sẽ nhảy lên thành 15/10. Tất nhiên thay đổi này cũng bị dân chúng phản đối dữ dội vì nó khá phiền phức. Có lẽ nhiều người mất tiệc sinh nhật vì quyết định này chăng? :))

Dù sao thì mấy trăm năm sau bộ lịch Gregorian này được sử dụng rộng rãi trên thế giới, trong đó có nước ta, với cái tên đơn giản là lịch dương, với ý nghĩa là lịch mặt trời.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *