5 Hoàng đế của Đế chế Roma (4 – End) – Constantine

5 Hoàng đế của Đế chế Roma (4 – End) – Constantine

Gần 1 thế kỉ sau Trajan, thời kì Pax Romana dần đi đến hồi kết. Tham nhũng trong nội bộ, sự quấy phá của các bộ lạc lân bang, và sự cạnh tranh giữa các tướng lĩnh cho ngai vàng là những lý do chính khiến Đế chế trở nên suy yếu và nội chiến thường xuyên diễn ra.

Một Hoàng đế tên là Diocletian đã đánh bại các đối thủ chính trị của mình và trở thành Hoàng đế duy nhất nắm quyền. Tuy vậy, Đế chế quá rộng lớn, và vấn đề ngày một nhiều. Diocletian quyết định phân chia quyền lực cho một Hoàng đế nữa, mỗi người sẽ quản lý một nửa Đế chế, tạm gọi là Đế chế Đông và Đế chế Tây. Sau này, ông quyết định lập ra thêm một chức danh “phó Hoàng đế” cho mỗi bên, được gọi là Ceasar, cai trị một phần của Đế chế. nâng tổng số “Hoàng đế” lên bốn người. Hệ thống này được gọi là tetrarchy (cai quản bởi 4 người).

Bản đồ lãnh địa của 4 vị Hoàng đế trong thời kì Tetrarchy. Có thể thấy lãnh địa của đế chế trong suốt chiều dài lịch sử hiếm khi mở rộng được qua bờ bên kia sông Rhine (kiểm soát bởi các bộ lạc Germanic) và sông Danube (kiểm soát bởi Dacia).

Nói thêm về tên chức danh Ceasar. Sau khi Ceasar “thật” qua đời, Augustus cũng lấy tên Ceasar vì là con nuôi của ông. Nhưng sau này, cái tên Ceasar được dùng như một tước hiệu cho người được chọn để kế nhiệm Hoàng đế trong tương lai. Còn Augustus trở thành tước hiệu được thêm vào tên khi người đó làm Hoàng đế. Ví dụ ông ABC được phong Thái tử, thì tên ông sẽ là ABC Ceasar. Sau này ổng lên Hoàng đế thì sẽ được gọi là ABC Ceasar Augustus.

Quay trở lại với Constantine. Bố của ông là Ceasar của Đế chế Tây, tức cũng là quan chức top 4 của thời bấy giờ. Tuy là con quan lớn, và được sống trong điều kiện vật chất học hành đầy đủ, nhưng Constantine phải sống ở cung điện của Diocletian ở Đế chế Đông. Ông giống như một “con tin” để đảm bảo long trung thành của cha mình.

Phục vụ trong hàng ngũ của Đế chế Đông, Constantine dần dần phát triển tài năng quân sự. Có lẽ vì vậy, ông trở thành một đối thủ chính trị đáng gờm, và hay bị chơi xấu. Giai thoại đồn rằng ông từng bị các đối thủ đẩy cho những nhiệm vụ quân sự nguy hiểm, nhưng lần nào ông cũng trở về thắng lợi.

Sau khi Hoàng đế Diocletian thoái vị ngai vàng của Đế chế Đông, Constantine lập mưu trốn về xứ Gaul, nơi cha mình cũng mới được thăng cấp trở thành Augustus (Hoàng đế của Đế chế Tây). Ông cùng cha mình chinh chiến, và trong một chiến dịch ở Britannia (Britain), cha ông mất và ông chính thức tiếp quản danh hiệu Augustus, Hoàng đế Đế chế Tây.

Lên chức là một chuyện, nhưng Hoàng đế khác có phục hay không là chuyện khác. Hoàng đế miền Đông rất tức tối, và chỉ chấp nhận phong Constantine làm Ceasar thôi, còn danh xưng Augustus dành cho người giữ vị trí Ceasar trước đây. Constantine chấp nhận sự tấn phong này, lùi xuống một bậc là Ceasar của vùng Tây Bắc Đế chế, cai quản vùng Gaul, Britannia, và Hispana (Tây Ban Nha)

Ông bảo vệ biên giới và củng cố các vùng đất do mình quản lý. Đặc biệt, ông có chính sách khoan dung với người Thiên Chúa.

Trước đây, dưới thời Hoàng đế Diocletian, Constantine đã được chứng kiến sự ngược đãi của chính quyền với người Thiên Chúa, đỉnh điểm là vụ Đại Ngược Đãi (The Great Persecution) mà trong đó bốn vị đồng Hoàng đế đã tước quyền công dân của các tín đồ đạo này.

Đạo Thiên Chúa tại thời điểm này vẫn còn tương đối mới. Ra đời được khoảng gần 300 năm, Đạo Thiên Chúa nhanh chóng thu hút các tín đồ, cạnh tranh trực tiếp với tôn giáo của Đế chế, uy hiếp hệ thống quyền lực đương thời. Có lẽ vì vậy mà Đạo không được lòng những người cai trị thời bấy giờ. Thậm chí vụ hoả hoạn Roma dưới thời Nero cũng bị đổ cho một người Thiên Chúa, và chính quyền nhân đó tiếp tục áp bức các tín đồ.

Trở lại với Constantine, khi nắm quyền, ông đã bãi bỏ đạo luật ngược đãi trước đó ở vùng đất do mình cai quản, và trao trả tài sản cho những tín đồ Đạo Thiên Chúa. Có thể đây cũng là một phương pháp giúp ông ổn định tình hình chính trị, và thu phục lòng dân chăng?

Sau khi quyền lực được củng cố, ông tiến hành chiến tranh với vị Augustus ở Roma. Trước trận đánh ở Roma, giai thoại đồn rằng Constantine ngủ mơ thấy biểu tượng chữ thập. Khi tỉnh dậy, ông cho binh lính vẽ hình chữ thập của thánh giá lên khiên và mũ áo, rồi tiến về Roma. Kết quả cuối cùng, ông là người thắng cuộc, trở thành Hoàng đế Đế chế Tây.

Arch of Constantine, Khải hoàn môn Constantine cho chiến thắng Roma, đặt ngay cạnh Đấu trường Colosseum nổi tiếng.

Cũng nhân lý do bảo vệ tín đồ Thiên Chúa, ông tiếp tục chiến tranh với Hoàng đế Đông, và cuối cùng giành thắng lợi, trở thành Hoàng đế duy nhất của Đế chế khi 52 tuổi.

Hai miền của Đế chế Roma giờ đã nằm dưới quyền lãnh đạo của một Hoàng đế duy nhất. Nhưng khác biệt giữa hai miền tương đối lớn. Miền Đông chủ yếu dùng ngôn ngữ Hy Lạp, khá “anti” Thiên Chúa. Miền Tây thì dùng nhiều ngôn ngữ Latin, và có thái độ bao dung hơn với tín đồ Thiên Chúa. Vì vậy, Constantine quyết định dời đô về miền Đông. Ông đã chọn thành phố Byzantium làm kinh đô mới, và đổi tên thành Constantinopolis (thành phố của Constantine), hay được biết đến trong tiếng Anh là Constantinople. Đạo Thiên Chúa cũng được chính thức hợp pháp hoá dưới thời này, và Đế chế Roma, từ một chế độ đa thần, dần trở thành một Đế chế Thiên Chúa Giáo.

Constantinople là thủ đô của Đế chế Roma, và hậu duệ của nó là Đế chế Byzantin cho đến hơn 1000 năm sau. Cóntantinople ngày nay chính là một phần của Istanbul, thành phố lớn nhất của Thổ Nhĩ Kỳ, cầu nối của 2 lục địa Á Âu.

13 năm sau ngày thống nhất Đế chế, Constantine qua đời. Trước khi mất, ông làm lễ rửa tội, chính thức trở thành một tín đồ Thiên Chúa. Ông chính là Hoàng đế Thiên Chúa giáo đầu tiên của Đế chế Roma.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *